Zbiory

Rzemiosło średniowieczne

Zbiory Rzemiosła Średniowiecznego to najstarsze zabytki w bogatym zasobie muzealnym, pozyskane w większości z końcem XIX i na początku XX wieku, w pierwszych latach funkcjonowania Muzeum przy Archiwum Aktów Dawnych.
Tworzą wprawdzie nieliczny, niemniej ciekawy i zróżnicowany zespół, obrazujący kulturę materialną i życie codzienne dawnych mieszkańców miasta. Składają się na niego zarówno wyroby ceramiczne i metalowe, odnalezione w trakcie prac remontowych i wykopaliskowych, prowadzonych na terenie Krakowa i Małopolski, jak i zabytki rzemiosła artystycznego, pochodzące z przekazu krakowskich cechów
Choć zdarzają się obiekty starsze, między innymi wczesnośredniowieczne narzędzia walki czy elementy uzbrojenia, to jednak zdecydowaną większość stanowią późnogotyckie zabytki sztuki użytkowej, będące przejawem rodzimego rzemiosła lub wymiany handlowej.
W grupie wyrobów metalowych ciekawie prezentują się relikty militariów, wśród nich żelazne groty oszczepów i włóczni, ostrza toporów, fragmenty ostróg, tasaki, miecze czy umbo (szczyt) z tarczy wojownika.
Interesujący zespół tworzą wyroby kowalstwa i ślusarstwa artystycznego, kowalskie detale architektoniczne, gotyckie kłódki, a także klucze do skrzyń i zamków drzwiowych o prostej konstrukcji piórowej, wykazujące szereg analogii z wyrobami tego typu powszechnie produkowanymi w XIV i XV wieku w innych europejskich ośrodkach.
Wśród przedmiotów z metalu zwracają również uwagę ciekawe i rzadkie cracoviana. Są nimi cechy szrotgeldowe czyli tzw. powinne, służące do regulacji finansowych należności z tytułu przewozu trunków w obrębie murów miejskich.
Grupę wyrobów ceramicznych stanowią, obok przedmiotów codziennego użytku a więc naczyń glinianych - garnków, mis, pucharków i czar również kafle i płytki posadzkowe.
W tej grupie najciekawszy zespół składa się z późnogotyckich kafli piecowych, pochodzących z zamku książęcego w Oświęcimiu. Wykonane najpewniej w latach 1457 - 1476, w jednym z warsztatów garncarskich Bielska lub Cieszyna, należą do piękniejszych wśród zachowanych późnogotyckich kafli płytowych z terenu ziem polskich. Ornament reliefowy zdobiący powierzchnie frontowe kafli reprezentuje wysoki poziom artystyczny. Zróżnicowana treść ikonograficzna wyobraża niemal wszystkie motywy typowe dla kafli późnogotyckich, od przedstawień o tematyce religijnej po świecką związaną z kulturą dworską i rycerską.
Najciekawszym zabytkiem późnogotyckiego rzemiosła artystycznego jest ornat z haftem, przedstawiającym motyw ukrzyżowania z drzewem Jessego (Drzewo Życia). Wykonany zapewne w latach 1480 - 1485 w jednym z krakowskich warsztatów stanowi przykład połączenia, typowego dla późnego Średniowiecza, dzieła polskiej sztuki hafciarskiej z tkaniną produkcji włoskiej. Ufundowany przez krakowski cech Krupników, do ołtarza tegoż cechu w nawie nieistniejącego już kościoła pw. św. Szczepana w Krakowie, ofiarowany został do zbiorów muzealnych w 1906 roku.
Grupę wyrobów rzemiosła artystycznego uzupełniają pojedyncze okazy sztuki złotniczej oraz drobne krakowskie detale architektoniczne, wśród których uwagę zwracają, oprawione w XIX wieku, fragmenty witraży z z kościoła Mariackiego.