Salon pod Faetonem

Salon pod Faetonem

Wiosenny cykl Salonu pod Faetonem będzie dotyczył życia kulturalnego i społecznego Krakowa w czasach Wielkiej Wojny. Przez kilka lat Kraków żył w cieniu konfliktu zbrojnego, który przetoczył się przez niemal całą Europę. Miasto szczęśliwie uniknęło bezpośrednich działań wojennych, nie ominęły go jednak reperkusje  toczącego się na ościennych frontach konfliktu zbrojnego. Konfliktu, który zmienił oblicze i wszystkie aspekty życia miasta. Prześledzimy, w jaki sposób wojna wpłynęła na twórczość krakowskich artystów, przyjrzymy się opiece medycznej w Krakowie, który na czas wojny stał się zapleczem medycznym Legionów Polskich, poznamy działania na rzecz ochrony krakowskiego dziedzictwa przed grabieżą i zniszczeniem. W kręgu naszego zainteresowania znajdą się również postawy społeczeństwa krakowskiego wobec Legionów Polskich, których powstanie stało się ucieleśnieniem neoromantycznej wiary w sens czynu niepodległościowego.
Wykłady naukowe odbywają się raz w miesiącu (w niedzielę) o godzinie 16.00 w Pałacu Krzysztofory (sala audytoryjna Kupferhaus).
 
8 kwietnia
Sztuka w służbie Legionów Polskich
Wykład dotyczy twórczości artystów związanych z Legionami Polskimi, służbą wojskową i polityką. W latach 1914–1918 w Legionach służyło około stu osiemdziesięciu twórców. Sympatycy Legionów i niepodległościowej myśli politycznej Józefa Piłsudskiego to kolejnych kilkudziesięciu twórców. W ich sztuce z lat I wojny światowej prześledzić można historię kampanii wojennej Legionów i dalsze, burzliwe losy tej formacji przekształconej  przez Niemców i Austriaków w podległe sobie Polski Korpus Posiłkowy i Polnische Wehrmacht. Sztuka legionowa poruszała także tematy związane z aktualnymi wydarzeniami politycznymi dotyczącymi sprawy polskiej.  Wykład będzie ilustrowany dziełami artystów-żołnierzy i sympatyków Legionów, m.in.:  Stanisława Janowskiego, Józefa Piotrowskiego, Leopolda Gottlieba, Wojciecha Kossaka, Leona Wyczółkowskiego, Włodzimierza Tetmajera, Jana Raszki i Konstantego Laszczki.  
Prowadzenie: Maria Zientara
 
22 kwietnia
Wojna i medycyna. Organizacja opieki medycznej w Krakowie podczas I wojny światowej
Kraków w planach wojennych Austrii miał odgrywać kluczową rolę. Rozbudowywany przez dziesięciolecia system umocnień uczynił miasto twierdzą z licznym garnizonem i magazynami. Ponadto jego położenie sprawiło, że był ważnym węzłem komunikacyjnym. Spodziewano się, że przypadku mobilizacji jednym z najważniejszych problemów stanie się zorganizowanie tu służb medycznych i sanitarnych zarówno dla wojska, jak i ludności cywilnej. Tym bardziej, że Kraków dysponował szeregiem szpitali i zespołem klinik uniwersyteckich, które stosunkowo niewielkim staraniem można było zmilitaryzować. Znakomicie zorganizowana była tzw. grupa chirurgiczna pod kierownictwem prof. Maksymiliana Rutkowskiego, prowadzone były tu przez prof. Jana Piltza i jego asystentów pionierskie na ziemiach polskich badania nad psychozami wojennymi. Postępowała także walka z chorobami zakaźnymi i produkcja opracowanych przez prof. Odo Bujwida skutecznych szczepionek. Powstawały ponadto służba sanitarna i pierwsze szpitale na potrzeby organizowanych Legionów Polskich. Organizacja opieki medycznej w Krakowie w latach 1914–1918 to fragment historii kształtowania się idei niepodległego państwa polskiego.
Prowaszenie: dr hab. Ryszard Gryglewski, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego
 
13 maja
Pod znakiem niepodległości. Postawy społeczeństwa krakowskiego wobec idei i czynu legionowego
W jaki sposób Kraków i krakowianie wspierali idee i czyn niepodległościowy w okresie I wojny światowej? Jak angażowali się w wysiłek legionowy i jego propagowanie? Jakie działania podejmowali mieszkańcy, by materialnie wspomagać Legiony? I jaki jest udział krakowian w powstaniu mitu i legendy Legionów? Podczas wykładu przyjrzymy się postawie mieszkańców Krakowa wobec organizowanej na jego terenie polskiej formacji wojskowej oraz działaniom zwykłych obywateli, wspomaganych przez stowarzyszenia i władze miejskie, dla których wsparcie zrodzonej na ternie Krakowa namiastki wojska polskiego stało się punktem honoru i powodem do dumy. Ale czy ich postawa była bezkrytyczna i niezmiennie przychylna formacjom Józefa Piłsudskiego? Czy pomoc Krakowa miała realne znaczenie? Jakie zabytki pozostały po chlubnych działaniach krakowskiej społeczności na rzecz Legionów?
Prowedzie: prof. Andrzej Chwalba

27 maja
Wolność jest kobietą. Rola krakowianek w walce o niepodległość
Udział kobiet w ponad stuletniej tradycji walki o niepodległość był niezwykle istotny i zaznaczył się już w czasie insurekcji kościuszkowskiej, a następnie powstań listopadowego i styczniowego. Polki stały się również aktywnymi uczestniczkami wydarzeń, które doprowadziły do odzyskania niepodległości w 1918 r. Znalazły się one w krakowskich i lwowskich oddziałach strzeleckich, by – gdy nadszedł czas światowego konfliktu, w którym naprzeciwko siebie stanęli zaborcy – udzielać się w służbie sanitarnej, kurierskiej i wywiadowczej. Poznamy więc sylwetki kobiet, które w czasie I wojny światowej przyczyniły się swoją pracą do odzyskania niepodległości. Dowiemy się również, co na temat ich działalności myśleli ich współtowarzysze – mężczyźni.
Prowadzenie: Kamil Stasiak
 
10 czerwca
Krakowskie dziedzictwo przeszłości wobec zagrożeń wojennych 
Wojna niesie śmierć ludziom, ale także dziełom sztuki i zabytkom. W czasie I wojny światowej , zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie Europy doszło do wielkich zniszczeń i spustoszeń, szczególnie ucierpiało dziedzictwo kultury. Z zagrożenia zdawano sobie sprawę także w Krakowie. Wypełnione zabytkami miasto było przecież austriacką twierdzą nadgraniczną.
Na czas wojny zabezpieczono cenne zbiory muzealne, skarby sztuki, archiwalia i zabytki. Część z nich wywieziono z Krakowa. Starano się też ochronić przed rekwizycjami dzwony kościelne i blaszane pokrycia kościelnych dachów, które były wykorzystywane przez producentów broni i amunicji.
Prowadzenie: Andrzej Malik
 
24 czerwca
Życie na kartki. Sytuacja aprowizacyjna w Krakowie podczas wojny i po wyzwoleniu miasta
Okres Wielkiej Wojny i pierwsze lata niepodległości charakteryzowały się niezwykle trudną sytuacją aprowizacyjną i co za tym idzie napiętymi relacjami społecznymi. Przekształcenie Krakowa w „twierdzę”, toczące się w pobliżu działania zbrojne i grabieżcza polityka zaborcy sprawiły, że mieszkańcy głodowali, brakowało artykułów pierwszej potrzeby. Dramatyzm związany z wojenną i powojenną rzeczywistością przejawia się we wspomnieniach osób, które doświadczyły go osobiście. O żywność było wówczas bardzo trudno. Za chlebem stawaliśmy od rana w kolejkach, nie mówiąc już o tłuszczach, a nawet mydle. Mama wymieniała na wsi mydło za mąkę, za kaszę i inne produkty. Słowa prezydenta Krakowa Jana K. Federowicza, kierowane do radnych 28 listopada 1918 r., nie były pocieszające. Sytuacja przedstawia się w ponurych barwach. Ludności Krakowa grozi głód i skrajna nędza. Władze miasta starały się wszelkimi dostępnymi sposobami zapewnić mieszkańcom zaopatrzenie, jednak było to bardzo trudne zadanie. Wykład zilustrowany będzie prezentacją obrazów Klemensa Bąkowskiego z 1917 r. ukazujących kolejki przed krakowskimi sklepami.
dr Iwona Kawalla-Lulewicz