Wydarzenia

08.09.2017 - -09.09.2017 kalendarium 31
Ulica Pomorska

Dni Pamięci Ofiar Gestapo

dodano 01.07.2013 - aktualizacja 30.04.2017
Po raz jedenasty Muzeum Historyczne Miasta Krakowa organizuje obchody Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Tegoroczna edycja zostanie poświęcona Polakom, mieszkańcom Krakowa, którzy dla ratowania Żydów, śmiertelnie zagrożonych przez niemieckiego okupanta, płacili często cenę życia, zdrowia czy wolności. W tym roku, tak jak w poprzednim, Dniom Pamięci będą patronować dwie postaci. Pierwszą z nich będzie Tadeusz Paziuk, rozstrzelany w 1944 r. za pomoc Żydówce (sprawdź biogram http://krakowianie1939-56.mhk.pl).

Drugi patron zostanie wybrany w otwartym plebiscycie. Prosimy o wskazanie przez Was propozycji patrona Dni Pamięci spośród osób, których biogramy znajdują się w Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego (http://krakowianie1939-56.mhk.pl). Propozycje prosimy przesyłać do 30 marca 2017 r. na adres dnipamieci@mhk.pl. Następnie w II etapie zostanie przeprowadzony plebiscyt wśród zgłoszonych kandydatów. Wyniki poznamy 30 kwietnia 2017 r. Zapraszamy do udziału. Dla uczestników przewidujemy nagrody. 

Dotychczasowi patroni uroczystości Dni Pamięci Ofiar Gestapo:

2009
Czesław Mika (1924–1945)
Był partyzantem Batalionów Chłopskich (BCh) w rejonie Skawiny. Aresztowany na skutek donosu, był przesłuchiwany w siedzibie Gestapo przy ul. Pomorskiej 2. Na ścianie w celi pozostawił charakterystyczną inskrypcję z orłem w koronie. Został rozstrzelany przez Niemców w ostatniej masowej egzekucji w krakowskiej dzielnicy Dąbie 15 stycznia 1945 r. i pochowany w zbiorowej mogile na miejscu zbrodni. 9 lutego jego ciało po ekshumacji pochowano wraz z innymi ofiarami na cmentarzu Rakowickim.

2010
Uroczystości poświęcone Szarym Szeregom
Henryk Sroka (1925–1944)
W latach 1932–1939 należał do zastępu „Puchacze” I Borkowskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego. Od początku okupacji niemieckiej włączył się w działalność krakowskich Szarych Szeregów i Armii Krajowej. Został aresztowany w lipcu 1944 r. i zakatowany na śmierć podczas brutalnego śledztwa w siedzibie Gestapo przy ulicy Pomorskiej 2. W celach podręcznego aresztu znajdują się pozostawione przez niego napisy.

2011
Uroczystości poświęcone krakowiankom w czasach okupacji niemieckiej
Irena Włodek, z domu Kostecka (1914–1997)
27 maja 1944 r. wskutek prowokacji konfidenta została aresztowana przez Gestapo wraz z mężem Romanem, rodzicami, siostrą, szwagrem i znajomymi z rodziny Świątków. Była przesłuchiwana w siedzibie Gestapo przy ul. Pomorskiej 2 w Krakowie. Na ścianach aresztu zachowały się wykonane przez nią napisy. W lipcu 1944 r. z więzienia przy ul. Montelupich 7 w Krakowie została przewieziona wraz z siostrą do KL Ravensbrück, a w sierpniu 1944 r. do KL Buchenwald. Po wojnie mieszkała we Wrocławiu.

2012
Uroczystości poświęcone losom krakowskich dzieci w latach 1939–1945.
Zdzisław Korczyński (1927–1989)
13 czerwca 1942 r. 15-letni Zdzisław Korczyński został zatrzymany przez Gestapo w ulicznej łapance przed kinem Wanda w Krakowie i przetransportowany do więzienia przy ul. Montelupich. 26 czerwca 1942 r. w grupie 20 więźniów został wysłany do KL Auschwitz. Tam oznaczono go jako więźnia politycznego. 28 października 1944 r. został przeniesiony do Leitmeritz (Litomierzyce w Czechach) – zewnętrznego komanda KL Flossenbürg. Tam doczekał wyzwolenia obozu przez Armię Czerwoną. Po wojnie mieszkał w Krakowie.

2013
Uroczystości poświęcone środowisku ziemian zaangażowanych w działalność konspiracyjną.
Leon Krzeczunowicz, ps. Express, Roland (1901–1945)
Od 1940 r. współpracował przy tworzeniu konspiracyjnej komórki o kryptonimie Uprawa i pełnił funkcję jej szefa w okręgu krakowskim. Zadania „Uprawy” obejmowały m.in. zbieranie funduszy na potrzeby AK, zakup i przewożenie broni, zbieranie informacji o ruchach wojsk niemieckich, ukrywanie zdekonspirowanych żołnierzy AK. Został aresztowany przez Gestapo w Krakowie 1 sierpnia 1944 r. Był torturowany podczas śledztwa w więzieniu przy ul. Montelupich 7 i w budynku przy ul. Pomorskiej 2, gdzie na ścianie celi pozostawił napisy. W grudniu 1944 r. wywieziono go do  KL Gross-Rosen, a w styczniu 1945 r. do KL Mittelbau-Dora, gdzie zginął w nieznanych okolicznościach.

2014
Uroczystości poświęcone aresztowanym przez Niemców osobom duchownym
o. Marceli Pasiecznik (1908–1988)
W 1933 r. wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Prowincji Matki Bożej Anielskiej (reformatów) w Wieliczce, a w 1937 r. przyjął święcenia kapłańskie. Podczas okupacji niemieckiej współpra¬cował z Armią Krajową w rejonie Szczawnicy. 30 sierpnia 1944 r. został aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo przy ul. Pomorskiej w Krakowie, a następnie do więzienia przy ul. Montelupich. Po miesięcznym pobycie w więzieniu został wysłany do KL Flossenbürg, a następnie KL Dachau, gdzie docze¬kał wyzwolenia.

2015
Uroczystości poświęcone żołnierzom i członkom struktur Polskiego Państwa Podziemnego
Ernest Niemiec (1912−1997)
Zmobilizowany w sierpniu 1939 r., brał udział w kampanii wrześniowej jako żołnierz Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” dowodzonej przez gen. Franciszka Kleeberga. Trafił do niewoli niemieckiej, z której uciekł na początku 1940 r. Zamieszkał w Krakowie, gdzie działał w konspiracji. W 1943 r. jako porucznik pełnił funkcję adiutanta dowódcy III Odcinka Komendy Obwodu Kraków–Miasto Armii Krajowej, Stanisława Wańtucha.  Został aresztowany przez Gestapo 11 listopada 1943 r. Był wielokrotnie przesłuchiwany przy ul. Pomorskiej 2. Tu, w celi aresztu podręcznego pozostawił swój podpis. W połowie 1944 r. wywieziono go do KL Gross-Rosen, a po ewakuacji więziono kolejno w KL Mauthausen, KL Ebensee, KL Amstetten, KL Melk. 6 maja 1945 r. doczekał wyzwolenia.

2016
Uroczystości poświęcone środowisku narodowców
Tadeusz Surzycki (1903–1941)
W latach 1939–1939 był członkiem Rady Miejskiej w Krakowie. Na przełomie września i października 1939 r., wraz z grupą działaczy Stronnictwa Narodowego (SN), przystąpił do budowy konspiracyjnej organizacji tej partii na terenie województwa krakowskiego i tworzył jej władze. Z ramienia Krakowskiego Okręgu SN zajmował się sprawami wojska. Jako przedstawiciel SN wszedł razem ze Stanisławem Rymarem w skład konspiracyjnego Krakowskiego Komitetu Międzypartyjnego. Został aresztowany przez Gestapo w 1940 r. Początkowo był więziony przy ul. Montelupich w Krakowie. Następnie został wywieziony do KL Auschwitz, gdzie został zamordowany w lutym 1941 r.

Patron wybrany w plebiscycie 2016
Antoni Ulatowski, ps. Wacław (1922–1944)
W czasie okupacji niemieckiej był harcerzem i żołnierzem Narodowej Organizacji Wojskowej. Po zastrzeleniu przez Gestapo matki i brata, zagrożony aresztowaniem, przeniósł się do Krakowa, gdzie wziął udział w wielu akcjach przeciwko Niemcom. Po wojnie planował studia medyczne. 6 października 1944 r. został ciężko ranny w strzelaninie z patrolem niemieckim. Aresztowany przez Gestapo wraz ze swoimi kolegami o pseudonimach „Zjawa” i „Gryf”, został osadzony w celach aresztu przy ul. Pomorskiej 2. Podczas przesłuchania gestapowcy obiecywali mu pomoc lekarską w zamian za ujawnienie informacji na temat organizacji. Odmówił jakiejkolwiek współpracy i zmarł wskutek wykrwawienia. Na ścianach cel pozostały związane z nim inskrypcje wykonane przez „Zjawę” i „Gryfa”.

W 2007 roku Muzeum Historyczne Miasta Krakowa oddział Ulica Pomorska zainicjowało coroczne obchody Dnia Pamięci Ofiar Gestapo, pragnąc zachować w pamięci krakowian i Małopolan tragiczną historię domu przy ul. Pomorskiej 2. Dzień ten jest obchodzony we wrześniu w związku z rocznicą przejęcia przez niemieckie formacje policyjne Domu Śląskiego (13 września 1939). W obchodach biorą  udział kombatanci, przedstawiciele władz państwowych i lokalnych, kompania honorowa Wojska Polskiego, orkiestra wojskowa, uczniowie krakowskich szkół oraz mieszkańcy Krakowa i Małopolski. W programie obchodów znajdują się takie punkty jak uroczysty apel ku czci ofiar gestapo, złożenie kwiatów pod tablicą pamiątkową na fasadzie Domu Śląskiego przy ul. Pomorskiej 2, pokazy filmów archiwalnych czy prelekcje przygotowane przez pracowników oddziału Ulica Pomorska.
13 września 1939 roku, kilka dni po wkroczeniu oddziałów Wehrmachtu do Krakowa, budynek Domu Śląskiego został zajęty przez niemieckie formacje policyjne i do 17 stycznia 1945 roku był siedzibą Komendy Policji i Służby Bezpieczeństwa w dystrykcie Kraków. IV wydziałem Komendy była Tajna Policja Państwowa (Geheime Staatspolizei) – gestapo. Dziś w budynku przy ulicy Pomorskiej znajdują się zabytkowe cele aresztu gestapo z zachowanymi inskrypcjami więźniów, stanowiącymi wstrząsający dokument niemieckiej okupacji miasta, nad którymi Muzeum Historyczne Miasta Krakowa sprawuje pieczę.
W pokojach I i II piętra budynku przy Pomorskiej odbywały się przesłuchania osób zatrzymanych przez funkcjonariuszy hitlerowskiego aparatu bezpieczeństwa. Przewożono tutaj aresztowanych bezpośrednio z miejsc zatrzymania, a także z więzienia przy Montelupich, również zaadaptowanego dla potrzeb niemieckiego aparatu represji. W piwnicach Domu Śląskiego gestapo urządziło podręczny areszt, budując ściankę działową odcinającą dużą powierzchnię piwniczną (stanowiącą przed 1939 rokiem magazyny żywności stołówki Domu Śląskiego) i tworząc trzy niewielkie cele (o powierzchni nieco ponad 24 m²) z korytarzem i ubikacją, z wejściem od strony podwórka.
Z okresu wojny nie zachowały się żadne niemieckie dokumenty świadczące o tym co działo się w Domu Śląskim przez ponad pięć lat hitlerowskiej okupacji. Wiedzę o wydarzeniach tego okresu uzyskano dzięki licznym relacjom przekazanym przez osoby, które przeżyły straszliwe tortury zadawane więźniom Pomorskiej. Do dzisiaj nie jest dokładnie znana liczba osób (nie tylko Polaków), które przeszły przez katownię gestapo przy ul. Pomorskiej.